Öskufall

Samræmd viðbrögð vegna öskufalls og öskufjúks

Sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu hafa samræmt aðgerðir og viðbrögð vegna svifryksmengunar vegna öskufalls og öskufjúks á höfuðborgarsvæðinu og jafnframt virkjað viðbragðsáætlanir sínar.

Viðbragðsaðilar og viðeigandi stofnanir á svæðinu eru meðvitaðar um stöðu mála og fylgjast grannt með breytingum sem kunna að verða með veru sinni í Samhæfingarstöð almannavarna.  Tryggt verður að allar starfseiningar sveitarfélaganna fái ítarlegar upplýsingar verði öskufall á svæðinu.

Sveitarfélögin hafa einnig virkjað þá aðila hjá sér sem fylgjast með loftgæðum allan sólarhringinn í gegnum fimm mælistöðvar á höfuðborgarsvæðinu.  Ennfremur fylgist eftirlitið vel með vatnsbólum, en talið er ólíklegt að neysluvatn spillist þótt aska berist yfir svæðið. Sérstaklega er fylgst með gangi mála í skólum og leikskólum og upplýsingar um viðbrögð þeirra vegna öskufalls er að finna á heimasíðum viðkomandi skóla og sveitarfélags.

Allir viðbragðsaðilar og stofnanir á svæðinu eru meðvitaðir um stöðu mála og fylgjast grannt með breytingum. Mikilvægt er að íbúar höfuðborgarsvæðisins treysti því og haldi ró sinni. Íbúar eru jafnframt hvattir til fylgjast vel með fréttum og kynna sér upplýsingar og leiðbeiningar á heimasíðu Almannavarna, www.almannavarnir.is og heimasíðu landlæknisembættisins, www.landlaeknir.is 

Viðbrögð við öskufjúki / öskufalli
(textinn hér að neðan er tekinn af síðu Umhverfisstofnunar, nánari upplýsingar má sjá á http://www.ust.is/.)

Hvað á að gera og hvað á ekki að gera í öskufoki/öskufalli?

Þegar skyggni er orðið fáir kílómetrar vegna ösku og klukkustundarmeðaltal svifryks fer yfir 400 µg/m3 er rétt að hafa eftirfarandi í huga:

  • Ekki er nauðsynlegt fyrir fullfrískt fólk að nota grímu þegar farið er á milli staða, s.s. út í búð eða þess háttar
  • Forðast langvarandi útiveru
  • Íþróttaiðkun og útivist sem felur í sér áreynslu, s.s. trimm og erfiðar gönguferðir, getur valdið óþægindum í öndunarfærum
  • Stjórnendur íþróttaviðburða ættu að íhuga frestun móta við þessar aðstæður, sérstaklega þegar börn eiga í hlut.
  • Þeir sem nauðsynlega þurfa að dvelja langdvölum úti við ættu að íhuga að nota grímur (sjá leiðbeiningar um grímur að neðan)
  • Ekki er mælt með langvarandi útiveru barna né að ungbörn sofi úti í vagni

Ákveðinn hópur fólks er viðkvæmari fyrir svifryki en aðrir, t.d. fólk með hjarta- og lungnasjúkdóma. Viðkvæmustu einstaklingar þess hóps geta fundið fyrir auknum einkennum frá sínum sjúkdómum við mun lægri styrki, jafnvel niður fyrir 100 µg/m3.

Heildarmagn þeirrar ösku sem einstaklingur andar að sér yfir daginn er háð styrk öskunnar í andrúmlofti og athöfnum viðkomandi. Þannig eykur útvera og aukin líkamleg áreynsla í miklu öskufoki innöndun öskunnar enn frekar. Þegar styrkur klukkutímameðaltals svifryks er farin að mælast í hundruðum míkrógramma á rúmmetra (µg/m3) er ekki hægt að mæla með langvarandi útiveru. Erfitt er að fastsetja ákveðna tölu en þó má segja að við 400 µg/m3 ætti fólk að forðast langvarandi óþarfa útiveru. Ekki eru alls staðar svifryksmælar en þegar skyggni er orðið fáir kílómetrar vegna öskufoks er mikið svifryk á ferðinni.

Aðgerðir eins og lýst er hér að ofan gagnast vel til að takamarka innöndun öskunnar í miklu öskufoki til að lágmarka áhrif á öndunarfærin. Viðbúið er að öskufok geti komið reglulega í sumar og því gott að þekkja til ráða sem lágmarka áhrif á öndunarfærin.

Um rykgrímur

Almennt er mælt með P2 síum til að verjast gosösku. Ekki er talin þörf á notkun P3 grímna. Mjög einstaklingsbundið er hversu vel fólki gengur að nota rykgrímur og sumum þykja P2 grímurnar óþægilegar. Minnsta mótstaðan er í P1 síum og fyrir fólk sem finnst óþægilegt að anda gegnum P2 síu er P1 sían vissulega kostur því hún heldur þó frá um 80% af rykinu.

Rykgrímum er skipt upp í þrjá flokka eftir þéttleika þeirra:

  • P1 grímur stoppa um 80% af ögnum sem eru minni en 0,5 míkrómetrar
  • P2 grímur stoppa um 94% af ögnum sem eru minni en 0,5 míkrómetrar
  • P3 grímur stoppa um 99,95% af ögnum sem eru minni en 0,5 míkrómetrar

Skyggni miðað við styrk svifryks

Á síðu Umhverfisstofnunar má sjá stutt myndskeiðsem tekið er saman af Umhverfisstofnun sem lýsir þessu að einhverju leyti. Gott er að nota myndskeiðið sem viðmið, en ýmsir aðrir þættir geta haft áhrif á útkomuna og því er þetta ekki svona í öllum tilfellum.

Hér má sjá myndir sem bera saman skyggni og styrk svifryks

Upplýsingar um einkenni (frá Sóttvarnarlækni)

Öndunarfæri

  • Nefrennsli og erting í nefi
  • Særindi í hálsi og hósti
  • Einstaklingar sem þjáist af hjarta- og/eða lungnasjúkdómum geta fundið fyrir þyngslum fyrir brjósti og/eða berkjubólgur sem varar í marga daga og lýsa sér í hósta, uppgangi og öndunarerfiðleikum

Augu

  • Gosaska getur ert augu einkum ef augnlinsur eru notaðar
  • Tilfinning um aðskotahlut.
  • Augnsærindi, kláði, blóðhlaupin augu
  • Útferð og tárarennsli
  • Skrámur á sjónhimnu
  • Bráð augnbólga, ljósfælni

Húð

  • Erting, sviði, roði og kláði í húð